Święci wykluczeni. Gdy niebo traci patronów

 Nie wszyscy święci mają spokojną wieczność. Czasem nawet świętość nie wystarczy, by pozostać w łaskach Kościoła. Historia zna przypadki, gdy papież lub Sobór Watykański uznawali, że danemu świętemu coś nie do końca „gra” — i lepiej będzie go usunąć z kalendarza liturgicznego lub cofnąć kult. Ale czy to znaczy, że przestali być świętymi? Nie do końca. Sprawa jest o wiele bardziej złożona – i fascynująca.

Święty Krzysztof – patron, który... być może nie istniał

 Zacznijmy od jednego z najbardziej znanych i kochanych — świętego Krzysztofa, patrona kierowców. Jego postać można znaleźć przy drogach, w autach, a także w kieszeniach wielu podróżników. Ale w 1969 roku, po Soborze Watykańskim II, jego wspomnienie zostało usunięte z kalendarza liturgicznego. Dlaczego? Bo uznano, że jego żywot jest legendarny, a dowodów na jego istnienie brakuje. Jednak ludzie nie przestali go czcić. Nadal odprawia się msze na jego cześć, a święcenie pojazdów w dniu jego imienia (25 lipca) to w Polsce żelazna tradycja. Krzysztof może i stracił swoje miejsce w oficjalnym kalendarzu, ale z ludzkich serc nikt go nie wykreślił.

Święta Filomena – tajemnica z katakumb

 Innym ciekawym przypadkiem jest święta Filomena, która zdobyła popularność w XIX wieku. Jej relikwie odkryto w katakumbach w Rzymie, a domniemane objawienia i rzekome cuda sprawiły, że błyskawicznie zyskała rozgłos. Wśród jej czcicieli był m.in. św. Jan Maria Vianney, proboszcz z Ars. Ale w XX wieku Kościół zaczął mieć wątpliwości. Badacze stwierdzili, że inskrypcje w katakumbach mogły być źle odczytane, a sama Filomena... prawdopodobnie nigdy nie istniała. Jej kult został formalnie zdegradowany, a wspomnienie usunięte. Choć nie została "unieważniona", to zgasła jak meteoryt — jasny, lecz krótki.

Święty Jerzy – zabójca smoka czy bohater legendy?

 Tak, ten święty Jerzy, który przebija smoka włócznią — patron Anglii, rycerzy, harcerzy i wszelkiej odwagi. On również znalazł się na liście „do weryfikacji” po reformach liturgicznych w 1969 roku. Choć nie został usunięty, jego wspomnienie stało się opcjonalne, a nie obowiązkowe. Dlaczego? Znowu: brak dowodów historycznych. Smok w tej historii oczywiście jest symbolem zła, ale co z samym Jerzym? Kościół nie zaprzecza jego istnieniu, ale przyznaje, że w legendzie jest więcej legendy niż historii.

Święta Barbara – patronka od gromów i... trudnych przypadków

 Podobny los spotkał świętą Barbarę, patronkę górników, artylerzystów i ludzi ginących nagle. Choć jej kult trwał od wieków, również uznano, że brakuje potwierdzonych źródeł historycznych. Jej wspomnienie zostało usunięte z niektórych kalendarzy narodowych, choć w krajach takich jak Polska — przetrwało i ma się dobrze. Dla Śląska i środowisk górniczych św. Barbara jest kimś więcej niż „święta warunkowa”. Jest symbolem opieki w najtrudniejszych chwilach.

Nieusunięci, ale zawieszeni w czasie

 Warto dodać, że wielu świętych nie zostało formalnie „wykreślonych”, ale przeniesionych na margines — czyli nie mają obowiązkowego wspomnienia, ale ich kult nie jest zabroniony. Kościół mówi: „brakuje nam dowodów, więc nie będziemy promować ich oficjalnie, ale jeśli chcesz – czcij”. W ten sposób tworzy się swoista kategoria świętych „w zawieszeniu”, którzy żyją w tradycji i pamięci ludowej, ale niekoniecznie w oficjalnym brewiarzu.

Czy można odebrać komuś świętość?

 Nie. Kościół nie „cofa świętości”. Gdy ktoś został formalnie kanonizowany, nie można tego unieważnić (chyba że odkryto by, że cały proces był oparty na mistyfikacji). Jednak wiele dawnych postaci nigdy nie przeszło formalnej kanonizacji, bo świętość orzekano wtedy lokalnie, często na podstawie legend, kultu ludowego i cudów. Współczesny Kościół przygląda się takim przypadkom chłodniejszym okiem.

Święci bez kalendarza, ale nie bez znaczenia

 Czy świętość zależy od tego, czy ktoś ma swoje święto w kalendarzu? Niekoniecznie. Wiara, nadzieja i oddanie żyją poza rubrykami. A św. Krzysztof, św. Jerzy, Filomena czy Barbara — niezależnie od decyzji Watykanu — wciąż mają swoich wiernych, którzy uparcie wierzą, że gdzieś tam w niebie czuwają nad ich losem.

 I może właśnie o to w świętości chodzi.