Ucieczka przed morowym powietrzem

 Gdy zaraza ogarniała średniowieczne miasta, każdy ratował się jak mógł. Najbiedniejsi zostawali w dusznych izbach, zdani na łaskę losu i modlitwy, podczas gdy ci, którzy mieli złoto, szukali wybawienia w ucieczce. Bogaci mieszczanie i arystokracja często opuszczali miasta, w których smród rozkładu mieszał się z dźwiękiem żałobnych dzwonów, i przenosili się do wiejskich posiadłości, licząc, że świeże powietrze i przestrzeń będą tarczą przed śmiercią.

 Najbardziej znanym literackim świadectwem takiej ucieczki jest „Dekameron” Giovanniego Boccaccia. Autor opisuje grupę młodych florenckich szlachciców i dam, którzy w czasie zarazy w 1348 roku udali się na wieś, do willi w otoczeniu gajów i ogrodów. Tam, z dala od umierającej Florencji, spędzali dni na opowiadaniu historii, zabawie i ucztach. Była to nie tylko próba przetrwania fizycznego, ale i sposób, by zachować poczucie normalności, choć wokół świat chylił się ku zagładzie.

 Kroniki z innych miast pokazują podobne strategie. W Paryżu notowano, że bogate rody przenosiły się do swoich posiadłości poza murami, zostawiając służbę na pastwę choroby. We Florencji, jak pisał Matteo Villani, wielu możnych w ogóle uciekło, porzucając nie tylko domy, ale i obowiązki wobec wspólnoty. Niektórzy czynili to z całymi orszakami, zabierając z sobą muzykantów, kucharzy, a nawet lekarzy, by odtworzyć życie dworskie w odosobnieniu.

 Byli i tacy, którzy szukali ratunku nie w odosobnieniu, lecz w przepychu. Zdarzało się, że bogaci organizowali wystawne uczty, wierząc, że wino, śpiew i radość są lepszym lekarstwem niż zioła i kadzidła. Kronikarze nie bez ironii opisywali bankiety odbywające się w cieniu zarazy, podczas których biesiadnicy usiłowali śmiechem zagłuszyć dźwięk dzwonów pogrzebowych.

 Ucieczka na wieś była jednak przywilejem nielicznych. Większość ludzi, pozbawiona możliwości ucieczki, patrzyła z goryczą, jak możni chronią się w otoczonych murami dworach. Ta przepaść między bogatymi a biednymi jeszcze bardziej uwidoczniła się w czasie zarazy, a pamięć o niej przetrwała długo w mentalności społecznej Europy.

 Dżuma była wielkim wyrównywaczem losów – bogaci mogli uciec dalej, mogli odsunąć wyrok, ale śmierć nie zawsze pozwalała się oszukać. Wiele kronik odnotowuje, że choć mieszkańcy pałaców kryli się przed zarazą za grubymi murami, i tam w końcu docierała niewidzialna choroba. „Dekameron” kończy się opowieściami pełnymi życia, ale historia przypomina nam, że żadna ilość złota nie była w stanie na dłużej przekupić śmierci.