Pląsawica św. Wita

 Średniowiecze było epoką, w której świat ludzi i świat nadprzyrodzony przenikały się w sposób dla nas dziś trudny do wyobrażenia. Wystarczyło, że ktoś dostał drgawek na rynku albo jego ciało zaczęło wyginać się w nienaturalnym rytmie, by z miejsca podejrzewano, że oto działa moc świętego Wita. Nie bez powodu to właśnie on, młody męczennik chrześcijański, został patronem tych wszystkich, których ciało nagle przestawało słuchać rozumu. A jednak najbardziej przejmujące i jednocześnie najbardziej osobliwe epizody z historią tej „choroby” związane są z tak zwanymi epidemiami tańca, czyli zbiorowymi szaleństwami, w których setki ludzi tańczyły aż do śmierci. 

 Najbardziej znanym przypadkiem jest Strasburg z roku 1518. Pewnego lipcowego dnia na ulicę wyszła kobieta i zaczęła tańczyć. Nie było w tym nic radosnego, jej ruchy przypominały bardziej konwulsje niż taniec. Po kilku godzinach ciało wyglądało, jakby miało się rozpaść, a jednak kobieta nie mogła przestać. Potem dołączyli inni. Najpierw kilkanaście osób, później kilkadziesiąt, aż w końcu mówiono o setkach opętanych tańcem. Mieszkańcy patrzyli z przerażeniem, jak sąsiedzi i krewni wywijają na placach i ulicach, jak ich stopy krwawią, a twarze zastygają w maskach cierpienia. Zdesperowane władze postanowiły… sprowadzić muzyków, aby rytm bębnów pomógł opętańcom „wytupać” chorobę z ciała. Dziś brzmi to groteskowo, ale w tamtym czasie było próbą ratunku. Efekt? Wielu zmarło z wycieńczenia, inni zostali kalekami, a legenda „tańca św. Wita” tylko się umocniła.

 Podobne przypadki notowano też wcześniej w Nadrenii, Flandrii czy Italii. Zawsze wyglądało to podobnie: grupa ludzi zaczynała wykonywać gwałtowne, rytmiczne ruchy, czasem w transie, czasem w histerii. Nikt nie wiedział, jak to zatrzymać. Dla współczesnych historyków to fascynująca zagadka. Czy winny był sporysz, czyli trujący grzyb z pól zbożowych, który powoduje halucynacje i drgawki? A może to efekt zbiorowej psychozy w czasach, gdy głód, zarazy i religijny lęk przenikały każdy dzień? Dziś powiedzielibyśmy: masowa histeria. Ale czy taka diagnoza wyjaśnia, jak to się stało, że ludzie w obłędzie potrafili tańczyć bez przerwy całymi dniami, aż do śmierci?

 Dla średniowiecznych nie było w tym przypadku. Skoro święty Wit patronował tym, którzy cierpieli na konwulsje, a jego wizerunki stały w licznych kościołach, to oczywiste było, że to właśnie on przysyła karę. Tańczących nazywano „opętanymi” i tylko modlitwa miała moc przerwania klątwy.

 Dzisiaj, kiedy patrzymy na opisy tych wydarzeń, widzimy jednocześnie coś przerażającego i niezwykle ludzkiego. Z jednej strony jest to dramat ludzi bezradnych wobec własnych ciał, z drugiej widzimy wspólnotę, która próbowała znaleźć sens w tym, co bezsensowne. Choroba świętego Wita nie była tylko medycznym przypadkiem. Była symbolem epoki, w której ciało i dusza mieszały się w nierozerwalny taniec, czasem prowadzący aż ku śmierci.

 I choć dziś nie ma już epidemii tańca, coś z tego obrazu zostało w naszej kulturze. Wspomnienie, że istnieją chwile, gdy rozum nie daje rady, a człowiek ulega rytmowi, który wymyka się wszelkim regułom. Może dlatego legenda o „tańcach świętego Wita” wciąż fascynuje, bo przypomina nam, że każdy z nas nosi w sobie odrobinę chaosu, który czasem tylko czeka, by porwać nas w swój nieposkromiony wir.