Demony z Tartaru. Apokalipsa Rusi i Węgier pod kopytami mongolskich koni

 Zanim nadciągnęli, w Europie Wschodniej panował względny, choć burzliwy spokój. Nikt nie spodziewał się, że z bezkresnych azjatyckich stepów wyruszy siła, która na zawsze zmieni kształt znanego świata. 

 Mongołowie zrodzili się w surowym klimacie, gdzie przetrwanie zależało od absolutnej dyscypliny, jedności i wielkiego szacunku do bezlitosnej natury. Ich koczowniczy tryb życia sprawił, że wychowywali się w siodle, a łuk stanowił niemal naturalne przedłużenie ich ramienia. Wierzyli w Wieczne Błękitne Niebo, czyli Tengri, które według ich przekonań powierzyło im władzę nad całą ziemią. Taka perspektywa sprawiała, że najeźdźcy traktowali każdy opór nie jako zwykłą obronę własnego terytorium przez wroga, lecz jako świętokradczy bunt przeciwko samemu porządkowi wszechświata.

 Kiedy ta perfekcyjnie zorganizowana machina wojenna dotarła na tereny Rusi, wywołała szok i całkowite przerażenie. Dla tamtejszych książąt najeźdźcy zjawili się znikąd. Dobitnie świadczą o tym słowa zapisanego w ''Latopisie Nowogrodzkim'' rozżalenia, gdzie anonimowy skryba zanotował, iż za grzechy nasze przyszły ludy nieznane, o których nikt dokładnie nie wie, kim są i skąd wyszły, ani jaki jest ich język, plemię czy wiara. Ruś utonęła we krwi. 

 Kulminacyjnym punktem tego koszmaru było oblężenie Kijowa w tysiąc dwieście czterdziestym roku. Wojska dowodzone przez Batu chana otoczyły miasto, a sam hałas wywołany przez najeźdzców miał rzekomo doprowadzać obrońców do szaleństwa. Oddaje to doskonale relacja z ''Latopisu Ipatijewskiego'', w której czytamy, że nie można było usłyszeć głosu z powodu skrzypienia wozów jego, ryku niezliczonych wielbłądów jego i rżenia stad koni jego, a sama ziemia ruska była napełniona wrogami. Kijów, duma wschodu, został zrównany z ziemią, a jego obrońcy zmasakrowani.

 Podobny, o ile nie znacznie gorszy los, spotkał Węgry. Królestwo Beli IV wydawało się potężne i dobrze przygotowane do obrony, ale mongolscy zwiadowcy znali słabe punkty przeciwnika jeszcze przed ostatecznym przekroczeniem Karpat. Najeźdźcy zniszczyli potężną węgierską armię na równinie Mohi, a potem rozlali się po całym kraju, paląc, grabiąc i szerząc niewyobrażalną trwogę. Ich bezwzględność miała wymiar głęboko psychologiczny, ponieważ strach działał skuteczniej niż jakikolwiek oręż. 

 Przerażający obraz tej apokalipsy pozostawił nam włoski duchowny Magister Rogerius, który przeżył najazd ukrywając się po lasach i bagnach. W swoim dziele zatytułowanym ''Pieśń żałosna'' o zniszczeniu królestwa Węgier przez Tatarów z przerażeniem wspominał on opustoszałe krajobrazy, pisząc z wielkim żalem, iż nie było widać niczego poza kośćmi i czaszkami zamordowanych oraz zgliszczami spalonych wiosek, a ziemia dosłownie przesiąknięta była ludzką krwią. Rogerius relacjonował również okrucieństwo, z jakim najeźdźcy traktowali jeńców, wykorzystując ich jako żywe tarcze podczas oblężeń, po czym bezlitośnie mordowali wszystkich bez względu na wiek i płeć, gdy tylko ci przestawali być użyteczni.

 To właśnie ta bezduszna, kalkulowana brutalność w połączeniu ze wschodnią obcością sprawiła, że ówczesna Europa uznała Mongołów za prawdziwe demony. Sama nazwa Tatarzy, jak ich powszechnie określano, szybko zyskała mroczne etymologiczne powiązanie z mitycznym Tartarem, czyli piekłem, z którego owe diabły miały rzekomo wypełznąć. 

 Słynny angielski kronikarz Matthaeus Parisiensis pisał w swojej kronice o hordach potwornych ludzi. Zastraszeni chrześcijanie nie widzieli w nich zorganizowanego imperium z własnymi surowymi prawami, fascynującą kulturą i głęboką szamańską duchowością, lecz ostateczną biblijną plagę zesłaną jako kara boska na grzeszników. Matthaeus Parisiensis pracował nad swoją ''Kroniką Większą'' w opactwie Saint Albans. Do Anglii docierały ubarwione, pełne grozy plotki oraz listy uciekinierów, które kronikarz skrupulatnie zbierał. W swojej kronice pod rokiem 1240 opisywał Mongołów niemal dokładnie tymi słowami, o które pytasz: ''Są to bowiem ludzie nieludzcy i zdziczali, raczej potwory niż ludzie, żądni krwi i pijący ją, szarpiący i pożerający mięso psów i ludzi...''. Poza tym Matthaeus Parisiensis był nie tylko kronikarzem, ale i utalentowanym rysownikiem. Swoje kroniki osobiście ilustrował. Jedna z najbardziej znanych i makabrycznych grafik w jego manuskrypcie przedstawia właśnie rzekomy mongolski kanibalizm. Ile w tym było prawdy? Praktycznie nic, oczywiście poza bezwzględnością Mongołów na polu bitwy

Iluminacja z Chronica Majora (ok. 1240-1250 r.) przedstawiająca wyobrażenie Europejczyków o mongolskich barbarzyńcach.. Źródło: Wikipedia

 Zanim jednak ostatecznie potępimy tych bezlitosnych zdobywców i uznamy ich wyłącznie za krwiożercze demony, warto zajrzeć za zasłonę bitewnego dymu. Prawdziwe oblicze koczowników kryje się bowiem znacznie głębiej, w surowym pięknie azjatyckiego stepu i mistycznych rytuałach, które nadawały sens ich codziennej egzystencji. Aby pojąć, co tak naprawdę napędzało te niezwyciężone armie, musimy na chwilę odrzucić przerażone łacińskie kroniki i wsłuchać się w miarowe uderzenia szamańskiego bębna. 

 Już wkrótce opuścimy zrujnowaną Europę, by wyruszyć wprost do serca rozległego imperium. To właśnie tam zgłębimy fascynującą kulturę tego ludu, zanurzymy się w ich mroczne mity oraz staniemy twarzą w twarz ze stworami znacznie straszniejszymi niż te, którymi ówcześni chrześcijanie straszyli swoje dzieci.