Kraina tipi i pióropuszy, której nigdy nie było

 Kiedy gasną światła w kinie, a na ekranie pojawia się rozgrzana słońcem preria, nasz mózg natychmiast odpala dobrze znany skrypt. Zaraz zza wzgórza wyłoni się wódz w imponującym pióropuszu, wzniesie rękę i z powagą rzuci gardłowe „Howgh!”. Taki obraz przez dekady serwowała nam Fabryka Snów, do spółki z literaturą pokroju powieści Karola Maya. 

 Problem w tym, że ten wdrukowany w naszą świadomość popkulturowy Indianin jest w dużej mierze sztucznym tworem, poskładanym z wybiórczych elementów niczym filmowy rekwizyt. Czas najwyższy zdemontować tę tekturową scenografię i spojrzeć prawdzie w oczy: Dziki Zachód, jakim go znamy z ekranów, to jedno z największych fałszerstw historycznych w dziejach rozrywki.

 Pierwszym i najpotężniejszym mitem, z którym trzeba się rozprawić, jest syndrom „jednego, uniwersalnego Indianina”. Hollywood potraktowało niezwykle zróżnicowany kontynent, zamieszkany przez setki odrębnych plemion, jak jednolitą masę. Wrzucili wszystkich do jednego worka, zmuszając mieszkańców pustynnych apartamentowców Pueblo, wytrawnych rolników ze Wschodniego Wybrzeża czy łowców wielorybów z Północnego Zachodu do „zamieszkania” w preriowych tipi. To tak, jakbyśmy stwierdzili, że wszyscy Europejczycy od Portugalii po Ural mieszkają w igloo i tańczą flamenco. Każde plemię miało własny język, system wierzeń, ustrój polityczny i styl życia, podczas gdy popkultura zredukowała tę niesamowitą mozaikę do konia, łuku i farb wojennych.

 Kolejną krzywdzącą kliszą jest sprowadzenie rdzennych Amerykanów do dwóch skrajnych, jednowymiarowych ról. Przez lata westerny karmiły nas wizją bezlitosnych dzikusów, których jedynym życiowym celem było zatrzymywanie dyliżansów i okrzyki wojenne. Kiedy kino wreszcie zaczęło odczuwać wyrzuty sumienia, wahadło wychyliło się w drugą stronę. Stworzono archetyp „szlachetnego dzikusa” mistyka, który rozmawia z wilkami, płacze nad losem ziemi i sypie filozoficznymi aforyzmami jak z rękawa. Obie te skrajności są równie szkodliwe. Odzierają rdzennych mieszkańców z ich ludzkiej złożoności: z ich błędów, słabości, ale też z genialnego pragmatyzmu, sprytu handlowego, zmysłu dyplomatycznego i poczucia humoru. Byli po prostu ludźmi, a nie mitologicznymi bytami mającymi stanowić tło dla białego bohatera.

 Filmowa komunikacja to oddzielny rozdział komedii omyłek. Półsłówka, mruknięcia, mówienie o sobie w trzeciej osobie (''Biały człowiek zła, Moja nie chcieć wojny'')... To wszystko sprawiło, że w głowach widzów rdzenni Amerykanie jawili się jako istoty niepotrafiące złożyć złożonego zdania. W rzeczywistości języki rdzennych ludów były i są niezwykle skomplikowane lingwistycznie. Konfederacja Irokezów miała własną konstytucję i zaawansowany system demokratyczny, a podczas negocjacji traktatowych posługiwano się retoryką tak wyrafinowaną, że europejscy dyplomaci często musieli uznać wyższość swoich rozmówców.

 Najbardziej absurdalnym i zarazem najsmutniejszym efektem ubocznym tej wielkiej, popkulturowej machiny jest jednak to, że w umysłach wielu ludzi rdzenni Amerykanie… przestali istnieć po roku 1890. Zostali zamrożeni w czasie, zamknięci w XIX-wiecznym skansenie gabloty muzealnej. Ekran rzadko pokazuje nam ich jako współczesnych lekarzy, prawników, mechaników, wykładowców czy programistów, którzy po pracy odbierają dzieci ze szkoły, robią zakupy w supermarkecie i oglądają seriale. Tymczasem oni nigdzie nie zniknęli. Żyją na równi z resztą świata, używają smartfonów i walczą o swoje prawa w nowoczesnych salach sądowych, jednocześnie stawiając czoła wyzwaniu, jakim jest zachowanie własnej tożsamości. I to jest wielopoziomowa, fascynująca historia prawdziwa, o której Hollywood najwyraźniej wciąż nie potrafi nakręcić dobrego filmu.