Szarańcza jako demon

 Wyobraź sobie bezkresny ocean. Zamiast spienionych fal ma jednak nieskończone połacie stepowej trawy, falującej pod naporem wiatru aż po horyzont. Dla ludów koczowniczych ten zielony dywan był absolutnie wszystkim. Trawa oznaczała pożywienie dla koni, owiec i bydła. Z kolei zdrowe stada gwarantowały przetrwanie, ciepło w jurtach podczas morderczych syberyjskich mrozów i pożywienie niezbędne do życia. Kiedy więc na błękitnym niebie pojawiał się nagle ciemny, szybko rosnący kształt, w sercach najtwardszych wojowników rodził się pierwotny, paraliżujący strach. Wiedzieli, że nadciąga absolutna zagłada.

 Szarańcza w kulturze dawnych Mongołów nie była postrzegana jako zwykłe zjawisko biologiczne czy nieprzyjemny kaprys pogody. Skala zniszczeń, jaką niosła za sobą ta plaga, była tak apokaliptyczna, że umysł koczownika mógł wytłumaczyć ją tylko w jeden sposób. To musiał być demon. Złowieszcza siła, która przybierała postać milionów żarłocznych owadów, zasłaniając słońce i wypełniając powietrze ogłuszającym, upiornym brzęczeniem. Gdy opadała na step, pożerała wszystko w niewyobrażalnym tempie. Zostawiała za sobą jedynie nagą, ogołoconą z życia ziemię, zwiastując nadejście nieuchronnego głodu i śmierci.

 W szamańskim świecie stepu, gdzie każdy element natury posiadał swojego ducha, nadejście szarańczy odczytywano jako jednoznaczny znak boskiego gniewu. Wierzono, że to mściwe duchy ziemi, rozjuszone grzechami ludzi, zsyłają tę żywą klątwę. Wystarczyło, że ktoś złamał odwieczne tabu, zbezcześcił święte miejsce owoo, zatruł rzekę lub okazał rażący brak szacunku równowadze natury, by narazić całą społeczność na gniew zaświatów. Szarańcza stawała się fizycznym ucieleśnieniem kary za ludzką arogancję. W obliczu tego pełzającego i fruwającego demona nawet najpotężniejsi chanowie byli bezradni, a jedyną nadzieją pozostawały desperackie rytuały szamanów, błagających Wieczne Błękitne Niebo o litość dla umierających z głodu ludzi.

Czy szarańcza wciąż stanowi zagrożenie w dzisiejszych czasach?

Zdecydowanie tak. Choć dysponujemy dziś zaawansowaną technologią, wczesnym ostrzeganiem satelitarnym i opryskami lotniczymi, szarańcza (zwłaszcza szarańcza pustynna) nadal potrafi rzucić na kolana całe państwa. Zjawisko to występuje przede wszystkim w Afryce Wschodniej, na Bliskim Wschodzie oraz w południowo-zachodniej Azji.

 Wystarczy wspomnieć niszczycielską plagę z lat 2019–2021, uznawaną za jedną z najgorszych od dziesięcioleci. Gigantyczne roje owadów, wywołane nietypowymi cyklonami i ulewnymi deszczami, zdewastowały ogromne połacie upraw w krajach takich jak Kenia, Etiopia, Somalia, a także w Jemenie, Indiach i Pakistanie. Przeciętny rój może zająć powierzchnię setek kilometrów kwadratowych i liczyć dziesiątki milionów osobników. W ciągu jednego dnia taki rój potrafi zjeść tyle samo pożywienia, co kilkadziesiąt tysięcy ludzi. W najbardziej zagrożonych rejonach świata nadejście szarańczy – zupełnie jak przed wiekami na azjatyckim stepie – wciąż oznacza widmo upadku rolnictwa i katastrofalnego głodu.