Król Artur i serce brytyjskiej wyobraźni

 Zastanawialiście się kiedyś nad jednym z największych paradoksów brytyjskiej tożsamości narodowej? Trudno o bardziej ironiczny obrót spraw. Jeśli wierzyć szczątkowym przekazom historycznym, ten dawny celtycki dowódca walczył z całych sił przeciwko anglosaskim najeźdźcom. Jakimś jednak cudem ten sam człowiek stulecia później stał się absolutnym fundamentem i symbolem angielskiego folkloru. Historia ma bardzo specyficzne poczucie humoru. To właśnie niesamowita siła mitu sprawiła, że Artur przetrwał w ludzkiej pamięci do dziś. Z biegiem lat ewoluował z surowego wodza w zakutego w zbroję obrońcę lśniącego ideału średniowiecza.

 Zostawmy na boku historyczne dociekania. To nie suche daty ukształtowały europejską kulturę, lecz potężne wyobrażenia i chwytliwe opowieści. Arturiana dostarczyły nam motywów tak głęboko zakorzenionych w naszej świadomości, że dzisiaj funkcjonują jako uniwersalne archetypy. Sercem tej opowieści jest bez wątpienia Camelot. To nie tylko zamek czy bogata stolica wielkiego państwa. Camelot to niedościgniona utopia. To miejsce, w którym sprawiedliwość, honor i prawo znaczą znacznie więcej niż brutalna siła i tyrania. Stanowi ono nasze odwieczne pragnienie idealnego królestwa.

 Równie ważny pozostaje niezwykły miecz Excalibur. Niezależnie od tego, czy młody Artur wyciągnął go z kowadła w kamieniu, czy też dorosły król otrzymał tę broń z rąk tajemniczej Pani Jeziora. Ten wspaniały oręż to coś więcej niż tylko perfekcyjnie wykuta stal. To boski symbol legitymizacji władzy, dowód przeznaczenia i wyboru dokonanego przez wyższe siły, któremu nie wolno się sprzeciwiać.

 Wspaniały władca potrzebuje równie wspaniałych poddanych. Król Artur zgromadził wokół siebie największych wojowników swojej epoki. Zasiadali oni wspólnie przy Okrągłym Stole. Była to niezwykle innowacyjna koncepcja równości, która z hukiem łamała dotychczasowe hierarchie społeczne. Przy okrągłym meblu nikt nie zajmował zaszczytnego miejsca u szczytu. Wszyscy rycerze dzielili dokładnie ten sam ciężar odpowiedzialności za losy królestwa. Bractwo to skupiało postacie niesamowicie barwne, dumne i skomplikowane.

 Najsłynniejszym z nich jest niewątpliwie Lancelot z Jeziora. To najwybitniejszy szermierz w całym królestwie, ale jednocześnie postać głęboko tragiczna. Został on uwikłany w zgubny romans z królową Ginewrą. Jego wielka miłość i jednoczesna zdrada wobec przyjaciela ostatecznie doprowadziły do upadku wielkiego marzenia o Camelocie. Obok niego zasiadał lojalny Gawain. Ten królewski siostrzeniec zasłynął ze swojej niezłomnej postawy oraz niezwykle mrocznej przygody z potężnym Zielonym Rycerzem, która wystawiła jego honor na ostateczną próbę.

 Nie można zapomnieć o słynnych poszukiwaczach Świętego Graala. Perceval był początkowo niezwykle naiwnym i prostodusznym młodzieńcem, który z czasem dorósł do miana wielkiego bohatera. Z kolei Galahad, syn wspomnianego Lancelota, jako jedyny okazał się na tyle czysty sercem i duchem, by ostatecznie odnaleźć święty kielich. Warto wspomnieć również o wspaniałym Tristanie. Jego zakazana i tragiczna w skutkach miłość do pięknej Izoldy do dziś pozostaje jednym z najważniejszych i najbardziej wzruszających romansów w całej historii literatury europejskiej.

 Nad całym tym dworem i zgrają dumnych wojowników czuwał niezastąpiony Merlin. To archetyp mędrca, z którego czerpie garściami niemal każdy współczesny twórca literatury fantasy. Szara eminencja, potężny czarodziej, milczący przewodnik i bystry mentor. Bez postaci Merlina nasza kultura masowa byłaby z pewnością uboższa o takie postacie jak Gandalf czy Albus Dumbledore.

 To właśnie niesamowita wręcz plastyczność czyni legendę arturiańską tak wyjątkowo trwałą. Starożytni Celtowie widzieli w Arturze brutalnego obrońcę przed złem. Średniowieczni poeci i kronikarze zmienili go w na wskroś rycerskiego monarchę przeżywającego moralne dylematy. Współcześni filmowcy potrafią natomiast zrobić z niego mrocznego dowódcę lub super bohatera. Każde kolejne pokolenie bierze tę wspaniałą legendę i lepi z niej to, czego akurat najbardziej potrzebuje w danym momencie.

 Mit ostatecznie okazał się nieskończenie silniejszy od historycznej prawdy. Prawdziwą siłą tej opowieści jest wielka obietnica, która nieustannie w niej drzemie. To cudowna opowieść o tym, że nawet z największego chaosu i mroku można wykuć świetne społeczeństwo oparte na szlachetnych zasadach. I choć nasz współczesny świat rzadko przypomina utopię, w głębi duszy wszyscy wciąż bardzo mocno trzymamy kciuki za powrót Króla Dawnego i Przyszłego.